Nabua Forum: Kanato Adi! - Sarong Tinagba

Sarong Tinagba

Written by Kristian S. Cordero of Bicol Mail

Sunday, 27 July 2008

Magkapirang pangyayari sa kultura asin arte sa satuyang rona an orog na nagpapagamiaw satuya na igwa man nanggad nangyayaring mga paghimo tanganing itulod an mga programa na sigun sa lokal na gobyerno kan syudad nin Naga, iyo an saro sa kaluyahan kan nakatukaw na administrasyon. Pusuanon an siring na pag-ako asin ini dai man nangangahulugan na an gabos matatapos sa pagtuga kan kaluyahan. Kaipuhan na ini man nanggad matawan nin atensyon sa paagi nin paghimo nin mas dakul na bagay na matulod kan kultura nin syudad bilang kaayon sa rehiyon asin an puso kan Bikol. Bako sana man an lokal na gobyerno kan Naga an kulang sa bagay na ini, kadakul na banwaan sa probinsya man asin rehiyon an pusikit pa giraray sa pagtaong atensyon sa mga programang kultural na sa kadaklan na beses naikukulong sana sa mga beauty pageants, souvenir programs, mga street dancings na dai naman bago sa mga istorya asin istilo kan pagsayaw, mga mural paintings na dai man pagbabagong paghiling sa mga isyu kan kapalibutan, asin mga bulan-bulan na programa kan mga eskwelahan arog kan Nutrition Month, United Nations Celebrations, Valentines Day na dai man nganing gayong sinusuportahan o basta na sana igwang ikalaag sa kalendaryo nin mga aktibidad.

An pagkakaiba man nanggad kan iba pang aspekto kan sosyodad iyo na kun an kultural na aspekto na an pinag-olayan, ini multi-sectoral parati. Bako sana an lokal na gobyerno an may katungdan o an parokya kundi mismo an eskwelahan, an lokal na media asin an bilog na komunidad an kaipuhan na magpadalagan. Ini an kaipuhan, sa hiling ko, na parating dapat hilingon sa pagmukna nin mga kultural na programa na kaipuhan nanggad ilikay sa mga elitistang nagsasagin-sagin o mga palsong profeta kan akademya. Makahulugan man na sa ngonyan, an interes sa mga bagay na ini orog na pigpapahiling asin binubuhay gikan sa mga pribadong sector, mga pamilya asin mga sadit sanang grupo na orog nang pinagbubugkos sa tabang kan forum sa internet arog kan Nabua Forum na pinamamayohan ni Dada Docot. Yaon naman an Balangibog na sarong ezine nin mga cultural news mapapadapit sa Bikol na pinapakarhay kan parasurat na si Vic Nierva www.balangibog.blogspot.com.

    Sa nagtalikod na mga aldaw, kadakul kitang mga pangyayaring dapat na utruhon, pakusogon asin pakarhayon sa padagos na pagtulod sa pagbuhay asin pagpapakusog kan agimadmad niyatong mga taga-Bikol. Arog baga kan Pagsurat, Pagtukdo Bikolnon na ginibo kaso enot na semana kan Hulyo sa Naga College Foundation. An nasabing pagtiripon na tinulod kan Kabulig-Bikol asin kan NCF, sa tabang kan National Commission for Culture and the Arts (NCCA) asin kan lokal na gobyerno kan Naga. Nagpapahiling ini kan multi-sectoral dimensions na angay sa paghimo kan mga programang pangkultural arog kan PPB. An nasabing pagtiripon nin mga paratukdo asin parasurat nagbukas nin mga diskurso asin bagong adal mapapadapit sa literaturang Bikol asin kun paano ini itutukdo sa gabos na lado nin klase. May mga kasakitan alagad, an bisyon asin adyenda kan nasabing pagtiripon nagtao nin mga bagong panan’awan sa pagtukdo asin pagsurat sa Bikol na sa paagi kan pagpamidbid sa mga parasurat, madadara man kaini an mga isyu asin an agi-agi kan satuyang banwaan sa mismong mga tawo arog kan mga estudyante na nagdadanas kan mga eksperinsya na binubuyboy, ipinapahiling sa mga obrang Bikol. An pagtukdo asin an pagtaram sa Bikol iyo an pinakamarahay na paagi tanganing sa enot na pagtungtong sa eskwelahan makabilog na nin paghiling, nin agimadmad asin bako an pwersadong Inggles o an Filipino na pinapaluyap naman kan popular na media. An radikal na disesyon nin pagtukdo sa Bikol orog na kan mga kursong sakop kan Humanidades mataong laman sa mga daan nang kalansay na satuyang pigpapatindog.

        Apwera kan nangyari sa NCF, nagkaigwa man nin sarong hapon nin pagbasa nin rawitdawit asin orolay an komunidad kan Ateneo de Naga University kan nakaaging Hulyo 14, 2008, kaibahan an premyadong parasurat na si Ruth Elynia Mabanglo kan University of Hawaii sa Manoa. Kaibahan niya an mga paratukdo man sa De la Salle University asin an doseng estudyante na parte kan Advance Filipino Abroad Program. An mga nasabing Fil-Am na estudyante nag-aadal sa manlain-lain na unibersidad sa Estados Unidos asin nagpahiling nin hararom na pagmakulog asin interes sa mga bagay mapapadapit sa pag-adal asin pagbuhay kan kulturang Filipino. Binasa man an mga pirang obra ni Dr. Mabanglo na makahulugan na nagtaram na sa Ateneo de Naga niya giraray namatian na tunay man nanggad siyang parasurat-rawitdawit. An mga obrang binasa iyo an mga pamusong tula gikan sa saiyang Liham ni Pinay na nanggana nin National Book Awards asin an Balada ni Lola Amonita na manungod sa eksperinsya nin sarong comfort woman na sigun ki Mabanglo, limang taon niyang sinurat.

        Sa saiyang pahayag, tinawan ni Mabanglo an mga aki kan abiso na magsurat gikan sa kun anong pinaghahalian na konteksto asin ini mas orog na magigin harani asin malinaw kun ini isusurat sa sadiring tataramon, sa tataramon na harani sa puso asin aram kan kalag mo. Tinawan niyang duon man an kahalagahan kan pagpapakusog kan mga kursong nasa Humanidades tanganing mas orog na matawan nin halangkaw na paghiling an mga Filipino sa saiyang sadiring karahayan asin kaoragan sa anuman na porma nin arte.

        Dai pa diyan nagtatapos an Tinagba, nin huli ta an Nabua Forum man, sa pamamayo ni Dada Docot asin kan saiyang mga pag-iribang mga taga-Nabua, padagos sindang nagkakampanya tanganing ulangon an paggaba kan Gabaldon Building sa nasabing banwaan. An mga Gabaldon Building na saro sa mga heritage structures ta, saro man na napapabayaan asin daing gayong tinatawan atensyon orog na kan mga nanunugdan. Kun kaya sa paagi kan Nabua Forum, binuksan an orolay mapapadapit sa kaabtan kan Gabaldon Building na sa ngonyan orog nang naaraman an halaga nin huli sa seminar na saindang hinimo sa Camarines Sur Polytechnic College. Sa tabang kan Heritage Conservation Society asin mga estudyante nin arkitektura sa University of Nueva Caceres na pinapamayuhan man ni GP Priela, natawan an mga magkapirang taga-Nabua asin iba pang tawo sa Rinconada, kaibahan naman an media duman, asin mga estudyante na mas orog na pangatamanon an mga nasabing istruktura na iyong pinupuntirya kan mga nasa gobyerno asin mga ‘contraction-construction’ na kadakul man nanggad an natatawan nin rakdag nin korapsyon sa arog kan modus operandi na iyong hanap-hanap asin gama-gama kan mga pulitiko asin contractor na sigeng hanap nin magiging ‘priority projects’. Pinapatunayan kan mga paghirong ini kan mga indibidwal na arog ni Dada Docot asin man kan mga akademya arog kan NCF, UNC asin Ateneo pati naman an mga cultural group arog kan Kabulig an maninigong pagbukas kan mga dalan na para sa kultura, na dai ta man makakan, dai man makabasog kan satuyang tulak, matao man satuya nin mas angay na pagkabuhay na dai sana nakabasi sa sarong kahig, sarong tukang pagkabuhay na iyo man an minatulod kan eskimang pulitiko-parabotong relasyon, diyos-diyosan asin mga padi-padian.

---

This article is from http://www.bicolmail.com/issue/2008/july24/santigwar.html. Kristian Cordero (whose mother hails from Nabua) just received an award from the National Commission for Culture and the Arts BOOK PRIZE FOR POETRY FOR THE YEAR 2008.

Architectural Documentation

18 Media.

After the lecture on Gabaldon Schools in the morning of July 12, Architect Melvin Patawaran proceeded to conduct a special lecture on Architectural Documentation pf Heritage Sites attended by 14 architecture students from the University of Nueva Caceres.