Huling takod man an sakong pusod sa Nabua (gikan an sakong apoon sa mga Lumbis), asin huling an kultura takod man sa sakong puso; nag-atendir ako kan ginibong orolay manongod sa napababayaan na Gabaldon building sa sinambit na banwaan tolong semana na an nakakagi sa CSPC campus duman.  Enot na akong nainformaran manongod kaini ni Konsehal Nathan Sergio, na hiniras sako an saiya man na mga espuerso asin ideya manongod sa kultura kaatubang an malipot na beer sarong banggi sa Naga, na iyo an saiyang paagi nin pagpapasalamat sakuya para sa ipinadakitaramon niyang pilosopiya kan dating lider kan Czechoslovakia asin dramatistang si Vaclav Havel na mababasa sa edisyon kan Kabulig ngonian na semana.  Enot pa man kaini, nabasa ko sa Nabua Forum, an virtual na taragbuan kan mga taga-Nabua sa internet, an espuerso ni Dada Docot manongod sa Gabaldon building na  nabilog ngani sa sarong tunay na tiripon sa CSPC. Duman, sarong consultant kan DepEd manongod sa mga Gabaldon Building - an kolektibong ngaran kan istilo nin mga eskwelahan na itinugdok sa pagtulod ni representante Isauro Gabaldon kan panahon nin mga Amerikano - an naghiras kan mga rason kun ta'no ta dapat tawan halaga an sinambit na edificio, magpoon sa historical asin kultural na balor kaini, abot sa pagtataong "pogi points" sa mga politiko bilang saro man kunong advocate nin heritage o pamana. 

An huring puntong ini an sakong tinuyaw duman sa forum huling sa hiling ko an ano man na politikal na aspeto kan advocacia manongod sa kultura bakong para sa bentahe nin mga politiko, na sarong sugong asin limitado, kun bako man "patronizing", na depinisyon kan politika; kundi bilang pagpapahayag kan kapangyarihan kan mga namamanwaan.  Kun an siring na laban nakasandig sa pader asin poder nin politiko, dai ini madanay huli ta sala an kusog na pinaghahalian kan laban.


 

Naoogma ako sa espuerso ni Dada asin an saiyang mga pag-iriba; asin minamawot ko an saindang triumfo sa laban na ini. Alagad, sa dalagan kan pag-iisip asin agimadmad kan liderato kan banwaan asin mismo sa istratehiya na ginamit kan grupo sa pagbalangibog kan isyu, nalaag an administrasyon asin mga lider politiko kan Nabua sa depensibong posisyon.  Puedeng sala ako, alagad huli digdi bako akong optimistiko sa kaluluwasan kaini.  Enot, sa hiling ko napasupog an mga politiko kan Nabua na dapat kutana (huli ta mandato ninda ini) iyong mangenot digdi.  Sa sikolohiya, an epekto digdi iyo na maging defensive an sarong nasugutan na tawo, asin sa partikular na sikolohiya tang mga Pinoy, an depensa gigibohon sa paagi nin opensa, idtong kusong o daing rason na paghabo.  Sa lado ni Mayor Simbulan, puede tang i-asumir na igwang legal na rason o plano para sa kauswagan an munisipyo nganing habuan kun ano man an plano para sa Gabaldon kan grupo ni Dada.  Iyo ini an "worst-case scenario".  An positibong panan-aw iyo na matugot si Mayor Fer na pag-olayan ini (yaon duman sa forum an sakong amigo na si Boyet Duran na iyo man an municipal development planner); alagad, sa gabos na indikasyon dai ko ini nahihiling.  Sa forum, dara ko an libro kan kasaysayan kan Nabua na sinurat ni Danny Gerona na sarong "commissioned work"  kan munisipyo na sa tataramon mismo ni Mayor Simbulan, pinagibo ki Gerona nganing an mga taga-Nabua maglaog sa sarong "lively dialog with our historic past, with our ancestors and our home."
Nangalas akong maski mismo si Dada, daing kopya o kaidto lang nakahiling kan kopya kan libro kun sain nakalaag mismo an taon kan pagtugdok kan Gabaldon sa Nabua na hinahapot pa kan eksperto kan DepEd kun nuarin itinugdok.  Boot sabihon, dai nakalibot sa mga namamanwaan an libro nganing maotob an katuyuhan kaini.  Boot kong sabihon, dai ko nahihiling an puso kan liderato kan Nabua sa saindang pusod.

Mantang puedeng isipon na kontra an pahayag kong ini sa enot kong sinabi  na an laban na arog kaini dai dapat nakasandig sa mga politiko, tinaan kong atensyon an papel kan liderato kan banwaan huli ta boot kong taan man doon an istratehiya sa obra kultural na nakaatubang sa dakul na kaulangan, orog na sa lakop na diskurso manongod sa kauswagan na yaon sa pag-iisip kan mga politiko. Para sa sainda, mayong lugar an kultura sa orolay manongod sa ekonomiya magin sa kauswagan.  Kaya, afuera sa pagpapakusog kan agimadmad kan mga namamanwaan manongod sa kahalagahan kan kultura sa buhay  nin tawo, kaipuhan man pakusogon an saindang partisipasyon asin pakikipaglaban.  An partisipasyon na ini dai kinakaipuhan na pirmeng "confrontational", na iyong nahiling ko sa pera duman sa forum.  Kun minsan, mas marhay na gamiton kan mga obrero kultural an mismong lohistika na yaon sa saindang armoria.  Sabi ngani kan parasurat na si Federico Licsi Espino sa saiyang tula manongod sa tinikling, kaipuhan an kabinian asin kadunungan nganing makalikay sa siod asin bitik nin buhay.

 

Frank Penones is a Bicolano poet finishing his masters in Creative Writing at San Jose State University.

Be the first to comment